• Receptory, drogi i ośrodki czucia, rodzaje zaburzeń czucia

    Receptory to wyspecjalizowane narządy, które odbierają różne postacie energii i transformują ją na bodźce nerwowe.

    Rodzaje receptorów czuciowych:

    1. Telereceptory – wzrok, węch, słuch, smak
    2. Eksteroreceptory – dotyk, temperatura, ból
    3. Proprioreceptory – czucie głębokie (ułożenie, ucisk, ruch),
    4. Interoreceptory – odbierają bodźce x narządów wewnętrznych, naczyń krwionośnych itp.

    Czucie:
    • Powierzchniowe (odbierane ze skóry, błon śluzowych)

    - dotyk
    - ból
    - temperatura

    • Głębokie (odbierane z mięsni , stawów – bodźce proprioceptywne)

    - ułożenie
    - ruch
    - ucisk

    Drogi przewodzące czucie:

    1. Rdzeniowo-wzgórzowa boczna (ból, temperatura) - skrzyżowana w rdzeniu kręgowym
    2. Rdzeniowo – wzgórzowa przednia (dotyk) - srzyżowana w rdzeniu kręgowym
    3. Droga sznurów tylnych - (dotyk, czucie głębokie) - skrzyżowanie w pniu mózgu (rdzeń przedłużony)
    4. Droga rdzeniowo – móżdżkowa przednia (Gowersa)
    5. Droga rdzeniowo-móżdżkowa tylna (Fleschiga)

    Zaburzenia czucia:
    • Jakościowe

    - ból
    - parestezje = dysestezje (drętwienie, mrowienie, uczucie przebiegania prądu itp.)

    • Ilościowe

    - zniesienie czucia - anaesthesia
    - osłabienie czucia - hypoesthesia
    - przeczulica – hyperaesthesia – bodźce fizjologiczne odczuwane są nadmiernie lub przykro.

    Ból:

    1. Ból z uszkodzenia tkanek miękkich – ściśle umiejscowiony, nasilenie przy dotyku, ruchu, ucisku.
    2. Neuralgia – (uszkodzenie nerwu obwodowego) ostry, rwący, promieniuje wzdłuż okolicy unerwianej przez dany nerw, krótkotrwały – napady kilkusekundowe, mający swoje strefy spustowe.
    3. Kauzalgia – przy uszkodzeniu nerwów obwodowych; niezwykle przykry ból o charakterze pieczenia, palenia, który występuje jako objaw podrażnienia po zazwyczaj niecałkowitym uszkodzeniu nerwu obwodowego zawierającego dużo włókien współczulnych. Skóra porażonego obszaru jest sucha, zaczerwieniona i niezmiernie wrażliwa na dotyk.
    4. Neuropatia – (uszkodzenie nerwu obwodowego – ucisk, zapalenie, uraz) , promieniuje wzdłuż unerwienia danego nerwu i towarzyszą mu ubytki czucia w zakresie unerwienia danego nerwu.
    5. Ból korzeniowy – (uszkodzenie korzeni tylnych rdzenia kręgowego – ucisk, zapalenie, uraz) promieniuje wzdłuż pola unerwianego przez dany korzeń.
    6. Ból trzewny – związany z procesami chorobowymi w zakresie narządów wew.
    7. Ból rzutowany – przenoszony od narządów wew. do skóry (dermatomu) unerwianych z tego samego odcinka rdzenia kręgowego.
    8. Ból ośrodkowy = talamiczny= hiperpatyczny - przy uszkodzeniu wzgórza, wyjątkowo nieznośny, nie reaguje na typowe środki p/ bólowe, ma charakter połowiczy.
    9. Ból fantomowy – odczuwanie bólu w obrębie amputowanych kończyn lub ich części.
    10. Ból psychogenny – nie mający swojego podłoża organicznego ( w histerii, nerwicy).

    Objawy uszkodzenia dróg czuciowych:

    1. Uszkodzenie korzeni tylnych (osłabienie lub zniesienie wszystkich rodzajów czucia w zakresie unerwienia korzeniowego)
    2. Uszkodzenie nerwów obwodowych - (osłabienie lub zniesienie wszystkich rodzajów czucia w zakresie n. obwodowego)
    a) mononeuropatia – w. zakresie jednego nerwu
    b) polineuropatia – symetrycznie uszkodzenie nerwów obwodowych głównie na tle zwyrodnieniowym, rzadziej zapalnym (zatrucia, infekcje, choroby metaboliczne, choroby układowe)
    c) mononeuropatia multiplex – niesymetryczne uszkodzenie wielu nerwów (np. w przebiegu chorób układowych – kolageneozy, ch. nowotworowe)
    3. Uszkodzenie dróg czuciowych w rdzeniu kręgowym:
    a) uszkodzenie sznurów tylnych – ataksja tylnosznurowa
    b) uszkodzenie istoty szarej w okolicy kanału środkowego – rozszczepienne zaburzenia czucia (zniesienie czucia bólu i temperatury przy zachowanym czuciu głębokim i dotyku)
    c) połowicze uszkodzenie rdzenia – tzw. zespół Brown – Sequarda
    4. Na poziomie wzgórza - upośledzenie lub zniesienie wszystkich rodzajów czucia na przeciwległej połowie ciała
    5. Na poziomie torebki wewnętrznej ( tylna część torebki wewnętrznej) - upośledzenie lub zniesienie wszystkich rodzajów czucia na przeciwległej połowie ciała
    6. Uszkodzenie pól czuciowych kory mózgowej - zakręt zaśrodkowy w płacie ciemieniowym - upośledzenie lub zniesienie wszystkich rodzajów czucia na przeciwległej połowie dla poszczególnych części ciała ( reprezenatcja obszarów czuciowych dla poszczególnych części ciała -rozpoczynając od najniższej części zakrętu idąc ku górze)
    a) gardła, języka
    b) twarz
    c) ręka, szyja, przedramię, ramie
    d) tułów
    e) udo, podudzie
    f) stopa

    Ataksja tylnosznurowa – przy uszkodzeniu drogi sznurów tylnych:

    1. Ruchy kończyn są niezborne
    2. Brak czucia ułożenia ( uszkodzenie włókien przez które przebiega pobudzenie prioprioceptywne z mięśni, stawów, więzadeł i kości – przy zamkniętych oczach chory nie potrafi powiedzieć w jakim ułożeniu znajduje się jego kończyna)
    3. Kontrola wzrokiem pomaga do pewnego stopnia opanować objawy niezborności.

    Móżdżek:

    Znajduje się w tylnej jamie czaszki nad komorą IV.

    Budowa:
    • robak
    • 2 półkule


    Struktura wewnętrzna móżdzku:

    • istota szara (kora) otacza istotę białą.
    • pomiędzy włóknami istoty szarej znajdują się jądra móżdżku

    a) jądro zębate
    b) jądro czopowate
    c) jądro kulkowate
    d) jądro wierzchu

    Podział móżdżku pod względem rozwojowym:

    1. Pramóżdże (archicerebellum) –związane z jądrem wierzchu, ma połączenia z jądrami przedsionka
    - odpowiada za utrzymanie równowagi.

    2. Stary móżdżek (paleocerebellum) - związany z jądrem czopowatym i kulkowatym – ma połączenia z rdzeniem i jądrem czerwiennym
    - odpowiada za przeciwdziałanie sile grawitacji.

    3. Nowy móżdżek (neocerebellum) – związany z jądrem zębatym – ma połączenia z korą mózgową
    - odpowiada za modelowanie ruchów dowolnych


    Objawy uszkodzenia móżdżku:

    • asynergia ( ataksja) móżdżkowa – niezborność
    • chód na szerokiej podstawie
    • dysmetria ( hypo- i hypermetria) przy próbie palec-nos i pięta –kolano.
    • drżenie zamiarowe – przy próbie palec - nos
    • adiadochokineza ( diadochokineza – ruchy naprzemienne)
    • mowa skandowana
    • oczopląs
    • dodatnia próba Romberga
    • objaw Stewarda – Holmsa
    • objaw wahadłowy


    Różnicowanie między ataksją tylnosznurową, a móżdżkową:

    Ataksja tylnosznurowa:

    - czucie głębokie zaburzone
    - wyrównanie przez kontrolę wzrokiem
    - odruchy głębokie osłabione lub zniesione
    - oczopląs nieobecny
    - zaburzenia mowy nie występują
    - zaburzenia w postawie ciała nie występują

    Ataksja móżdżkowa:

    - czucie głębokie niezaburzone
    - brak wyrównania przez kontrole wzrokiem
    - odruchy głębokie osłabione
    - oczopląs
    - niekiedy występują zaburzenia mowy
    - zaburzenia w postawie ciała

    Układ pozapiramidowy:

    W skład układu pozapiramidowego wchodzą:
    1. Jądra zwojów postawy : jądro ogoniaste, skorupa, galka blada
    - skorupa + gałka blada = jądro soczewkowate
    - jądro soczewkowate+jądro ogoniaste = ciało prążkowe
    - skorupa + jądro ogoniaste = prążkowie
    2. Jądra wzgórza
    3. Jądro wzgórzowe Luysa
    4. Istota czarna
    5. Jądro czerwienne
    6. Twór siatkowaty
    7. Inne: jądra przedsionka, oliwka

    Połączenia układu pozapiramidowego:

    • z rdzeniem kręgowym
    • z pniem mózgu
    • z jądrami przedsionka


    Znaczenie układu pozapiramidowego polega na koordynacji ruchów zautomatyzowanych co wyraża się m.in. w niezależnych od woli gestach, reakcjach, utrzymaniu instynktownej kontroli postawy ciała. Podczas wykonywania ruchów dowolnych układ pozapiramidowy powoduje,
    że wykonujemy liczne ruchy współtowarzyszące ruchom dowolnym poprzez równomierne rozłożenie napięcia mięśniowego (modelowanie ruchów dowolnych).


    Uszkodzenie układu pozapiramidowego powoduje:

    1. Zmianę napięcia mięśniowego
    a) obniżenie - hypotonia
    b) wzmożenie – sztywność mięśniowa (rygiditas) – dotyczy w jednakowy stopniu wszystkich grup mięśniowych z:
    - objawem koła zębatego (opór skokowy)
    - objawem rury ołowianej (opór przez cały czas jednakowy)
    2. Zaburzenia spontanicznej czynności ruchowej
    a) obniżenie lub ubóstwo ruchów – (akineza lub hipokineza) – chory nieruchomy, amimia, brak fizjologicznych współruchów, mało gestów, chód powolny, drobnymi kroczkami
    b) czynność ruchowa nadmierna – ruchy mimowolne (hyperkinezy)

    Rodzaje ruchów mimowlonych:

    • pląsawicze
    • atetotyczne - gałka blada
    • torsyjne
    • gałka blada, skorupa
    • dystoniczne
    • baliczne – jądro podwzgórzowe
    • mioklonie
    • drżenie – jadro czerwienne, substancja czarna
    • tiki


    Zespoły w uszkodzeniu układu pozapiramidowego:

    1. Zespół hypertoniczno – hypokinetyczny np. choroba Parkinsona

    2. Zespół hypotoniczno – hyperkinetyczny np. pląsawica Hunntingtona.