• Uszkodzenia rdzenia kregowego

    Tekst alternatywnyRozwój motoryzacji, coraz aktywniejszy tryb życia oraz rosnąca popularność niebezpiecznych dyscyplin sportowych powodują, że z roku na rok zwiększa się ilość wypadków, których następstwem są uszkodzenia rdzenia kręgowego. Szacuje się, że każdego roku w Polsce urazom takim ulega ponad 1000 osób.
    W większości są to osoby młode i aktywne, ponad 2/3 z nich nie ukończyło 40. roku życia.
    Mianem uszkodzenia rdzenia kręgowego określa każde naruszenie ciągłości nerwów rdzenia. Szacuje się, że 80-90 % uszkodzeń stanowi następstwo urazów, pozostałe są wynikiem nowotworowych guzów rdzenia i kręgosłupa, poprzecznego zapalenia rdzenia, ropni nadtwardówkowych itp.

    Klasyfikacja urazów kręgosłupa

    • Złamania kręgosłupa bez uszkodzeń struktur nerwowych. Dochodzi do nich w wyniku zadziałania siły o małej lub umiarkowanej wartości. Zazwyczaj są to złamania stabilne, zazwyczaj nie powodują trwałych uszkodzeń.

    • Złamania z uszkodzeniem rdzenia kręgowego. W wyniku zadziałania znacznej siły dochodzi do uszkodzenia i przemieszczenia tylnych lub środkowych i tylnych elementów stabilizujących kręgosłup. Przemieszczające się fragmenty kostne powodują uszkodzenie struktur neurologicznych (w tym głównie rdzenia kręgowego). Uszkodzenia tego typu wymagają natychmiastowej interwencji chirurgicznej mającej na celu odbarczenie rdzenia i ustabilizowanie kręgosłupa.


    Objawy uszkodzenia rdzenia

    • widoczne obrażenia kręgów
    • opasujący ból lub przymusowe ułożenie głowy
    • krwiaki, otarcia, stłuczenia na ciele głównie w miejscu działania siły
    • ból uciskowy wyrostków kolczystych oraz zmiana odstępu między wyrostkami kolczystymi objawiająca się uskokami i garbami
    • niedowłady: niedowład poprzeczny (paraperesis), wszystkich kończyn (tetraparesis)
    • zaburzenia czucia
    • zaburzenia świadomości
    • niewydolność oddechowa (w przypadku zaburzeń pracy mięśnie międzyżebrowch lub przepony, do których dochodzi w przypadku uszkodzenia kręgosłupa na różnej wysokości)
    • zaburzenia termoregulacji i zaburzenia czynności pęcherza moczowego oraz jelita grubego


    W przypadku podejrzenia urazu rdzenia należy zachować szczególną ostrożność, by nie dopuścić do przemieszczenia się uszkodzonych struktur. Przed przybyciem lekarza należy:
    • zabezpieczyć funkcje życiowe (oddychanie, krążenie)
    • unieruchomić kręgosłup szyjny za pomocą dostępnych środków
    • ochronić chorego przed wyziębieniem
    • unikać jakiegokolwiek czynnego lub biernego ruchu chorego przy umieszczaniu go w materacu próżniowym
    • w razie przemieszczenia kręgów nie wolno podejmować prób nastawiania kręgosłupa
    • przewozić poszkodowanego bez wstrząsów przy całkowitym unieruchomieniu
    • przewieźć do szpitala chirurgicznego lub neurochirurgicznego pod opieką lekarza
    • przy przenoszeniu lub wydobywaniu poszkodowanego np. z samochodu należy należy robić to bardzo ostrożnie, najlepiej z użyciem płaskiej twardej deski lub drzwi, bez nadmiernych nacisków tak aby nie dopuścić do uszkodzenia rdzenia kręgowego


    Stopnie uszkodzenia rdzenia

    • Całkowite uszkodzenie rdzenia kręgowego: (syndrom Bastiana) - jego skutkiem jest zniesienie wszystkich rodzajów czucia ( bólu, dotyku, temperatury, położenia w przestrzeni). Porażeniu ulegają wszystkie grupy mięśniowe, unerwiane przez segmenty rdzenia znajdujące się poniżej porażenia.


    • Częściowe uszkodzenie rdzenia kręgowego:
      Typ A: Porażenie ruchowe, zniesienie czucia powierzchniowego, śladowe czucie głębokie w stopach.
      Typ B: Niedowłady znacznego stopnia uniemożliwiające celowe ruchy kończyn.
      Typ C: Niedowłady mniejszego stopnia, utrudniają ruchy celowe, lecz nie uniemożliwiają ich.


    Im wyższy poziom uszkodzenia rdzenia kręgowego, tym bardziej upośledzona zostaje sprawność ruchowa i czuciowa.
    Osoby z uszkodzeniem rdzenia można zaklasyfikować do dwóch głównych grup czynnościowych, w zależności od obecności paraplegii (porażenia poprzecznego) lub tetraplegii (porażenia czterokończynowego, określanego również mianem kwadryplegii).

    Zaburzenia funkcji po niestabilnym urazie kręgosłupa

    • uszkodzenie dolnego odcinka szyjnego (C3 - C7) - porażenie ruchowe i czuciowego kończyn dolnych, górnych oraz tułowia
    • uszkodzenie odcinka piersiowego - porażenie czuciowe i ruchowe tułowia i kończyn dolnych, czynności kończyn górnych są zachowane.
    • uszkodzenie odcinka lędźwiowo-krzyżowego - porażenie kończyn dolnych (im niższy poziom uszkodzenia tym większe możliwości ruchowe pacjenta).


    Rehabilitacja chorych z uszkodzeniem rdzenia kręgowego

    I. Etap - szpitalny - pacjent znajduje się w pozycji leżącej. Istotną rolę w tym etapie pełni profilaktyka przeciwodleżynowa i przeciwprzykurczowa.

    Na tym etapie wykonuje się ćwiczenia:
    • oddechowe - zapobiegają wystąpieniu powikłań płucnych: zalegań śluzu, nacieków bądź w najgorszych przypadkach ciężkiej niewydolności oddechowej i gruźlicy płuc.
    • bierne - zmniejszają spastyczność, zapobiegają powstawaniu przykurczów, doprowadzają bodźce do receptorów położonych głęboko jak i powierzchownych.
    • czynne mięśni nieporażonych - utrzymują w pełnej sprawności zdrowe kończyny
    • kontralateralne z grupy ćwiczeń synergistycznych

    II. Etap rozpoczyna się po uzyskaniu pełnej stabilizacji uszkodzonego odcinka kręgosłupa, co umożliwia pionizację chorego.
    Etap ten obejmuje:
    • ćwiczenia oddechowe - pomagające utrzymać optymalną wydolność układu oddechowego.
    • ćwiczenia bierne - zapobiegające powstawaniu przykurczów oraz pobudzające receptory
    • ćwiczenia czynne - pozwalające zwiększać siłę osłabionych niedowładem mięśni
    • pionizację
    • ćwiczenia kondycyjne - poprawiające ogólną wydolność ustroju oraz zwiększające siłę mięśni tułowia i obręczy barkowej
    • samodzielną zmianę pozycji w łóżku
    • ćwiczenia samoobsługi i lokomocji - przygotowujące pacjenta do samodzielnego życia oraz poprawiają komfort życia.


    III. Etap rozpoczyna się w momencie wypisania ze szpitala